Search  
  Pupà andom  

 

 

Pupà andom

 

Sottotitolo

( An brišin ad ben )
 

Due atti in dialetto mantovano

Personaggi:

Pietro - Il padre
Teresa - Moglie di Pietro
Virginia - La figlia
Carlo - Il figlio
Gino - Amico di Carlo
Maria - Vicina di casa
Aldo - Ricco benestante
Don Michele - Parroco
 
***
 
Due atti che ci portano nella seconda metà dell'ottocento mantovano, quando i nostri predecessori partivano per il continente americano in cerca di fortuna. Un lavoro controcorrente che ci immerge nella drammaticità di quei momenti così lontani ma ancora oggi più che mai di grande attualità. L'emigrazione che ha portato in tutto il mondo milioni di italiani vede ora l'Italia testimone di questo grande esodo che migliaia di persone compiono per fuggire dalla guerra, dalla miseria e dall'ingiustizia.
 
La vicenda si svolge nel maggio 1887 in un piccolo paese in Provincia di Mantova nelle vicinanze del fiume Oglio.
 
Primo atto
( Pietro sonnecchia seduto e chinato su una piccola tavola mentre Teresa e Virginia parlano sottovoce )
TERESA - . . . Th’eval det quèl Carlo?
VIRGINIA - No mama, as sarà fermà in piasa.
TERESA – Ma tu fradel a l’è dificil cha staga in gir a sbrindulà, a vures mia ch’agh fös sucès quèl? Talsè cuma l’è nervus.
VIRGINIA - Sperom ch’al vegna a ca prema ch’andoma al rušari acseta tha starè pusè calma.
TERESA - Parla pian Virginia che tu padar al sè indurmensà,la mia dormì töta not cun ch’al dulur ch’al gh’ha a la gamba.
VIRGINIA – Puvret al pupà,l’atar de al ma det che dli volti par fin ch’agh sia an cagn cha gh’ha sgagna dentar in dla caran.
TERESA – Al so, e l’è na möcia ad temp ch’as porta dre ch’la crus le.
VIRGINIA - Am par da sentar rivà Carlo.
TERESA - Meno male, a sevi in penser. ( Le due donne si avvicinano alla porta, ed entra Carlo,si salutano)
CARLO – Ciau.
TERESA - Tha gh’è brigà Carlo stasera a vegnar a ca?
CARLO – ( Mentre con un mestolo si disseta nell’angolo della stanza dove c’è appeso un secchio d’acqua ) Am lasava pö vegnar via ch’al cancar dal padrun! ( Beve )
TERESA - Ma sta mia di acsé Carlo, cha gh’om da ringrasià al Signur ch’at da ad lavurà.
CARLO - Eh se, incö duds’uri sota al sul! Par ciapà cösa? Gnanca da vigh da magnà. Varda che cuma som mes. Che dentar gh’om töti li nostri richesi, töti in na camara! Sèt al padrun, al siur Aldo, quanti camari al gh’ha? Dišdot! E cun töti ad cli cumudità che nuatar a s’insugnuma gnanca!
VIRGINIA – Ma lü l’è al padrun.
CARLO – Ma che bèl. Alura parchè l’è al padrun töt a gh’è permes,anca fa dal mal a la puvra gent.
( Nel frattempo Carlo si siede a tavola togliendo un asciughino che copriva sopra la sua asse una polenta fumante. Tagliandosi una fetta con il filo se la porta sul piatto che era già pronto sulla tavola, con dentro dell’insalata e un pezzettino di formaggio mentre Il padre si è svegliato )
TERESA – Ma sa gh’è mia i padrun,nuatar puvret ad chi andom a lavurà?
CARLO – Ma cusa dit mama? Verši i’och! Nuatar lavurom cume a dli bestii è gh’om gnint, lor i fa gnint e i gh’a töt. Parchè na diferensa acse?
TERESA - Ma te at vardi sempar i siur, e quei cha sta pès che nuatar? Cume quei cha sta in dli vai, chi viv in da di cašot? U quei cha sa gnanca induva andà a dormar? Che la not i dorum in s’an fnel,u dentar in na stala.
Almen che nuatar soma al cuèrt, gh’oma an camin par scaldas d’inveran.
CARLO - Ma a vigla la legna par scaldas mama!
PIETRO – ( Intervenendo dopo essersi alzato e aver bevuto al secchio ) Sempar chi discurs, sempar cli paroli, ma a cambià li robi l’è mia facil.
CARLO - Fin che nisun a dis gnint, certu ch’la cambiarà mia.
VIRGINIA - Andom mama ch’ia bèla dat al segn.
TERESA - Se, nuatri andom ‘l rušari nè.
PIETRO - Se andè pör. ( Le due donne escono e si salutano )
CARLO - Andè, andè a pregà, ades sè restà sul quel. . .
PIETRO - Parchè dit acsé Carlo?
CARLO – Parchè? Parchè al padrun, al ma det . . . che da me al gh’ha pö ‘d bisogn,e da dman su sensa lavurà.
PIETRO - Ma . . . ma parchè? Ma . . . ades cha cumincia al lavurà gros in campagna? Gh’èt rispost mal? E’t fat na qual balusada?
CARLO - Ma gnint, gnint u fat. L’è che la smana pasada th’at ricordat quant a su andà davanti al cumun a sbraià? Cha sera mücià töta chla gent?
PIETRO – Se,se.
CARLO - Che pu sevum le sul par dmandà dal pan.
PIETRO - Se ‘m ricordi, e alura?
CARLO - Elura š ved che al padrun a lè gni a savil, figurat,e insiem a me la lasà a ca Giuvan dla "Ca brušada" e Primo Vaccari.
PIETRO - I padrun iè töti a na manera, i fa i su interes sensa vardà in facia nisun, sempar cun al ventrun pien, e i puvret chi sgagna di giarun.
CARLO – L’è propria vera, a chi lavora pulenta e sigola, a chi fa gnint pan e salam.
PIETRO – E sa th’at lamenti it taia li gambi. Ah sa pudes lavurà anca me . . .
CARLO - Pupà par piašer,ma sta gnanca dil, cuma vöt fa a lavurà cun na gamba mesa acse?
PIETRO – Eh, maledet dulur, ch’l’è la mè crus. E ades cuša fom? Sta mia digal a tu madar e tu surela, gh’al dirò me.
CARLO - I tha schesa cume an limun,fin a svirgulat, sensa gnanca an po ad cumpasiun, pensandu sul ad mücià di bèsi, sfrutando la miseria dla gent. Al sa cha som in quatar in famiglia, e a lavurà su sul me,però cusa vöt cha gh’interesa.
PIETRO – Eh caru al mè putel,quanta pasiensa ch’agh völ.
CARLO - E pu su mia cume u fat a mia ciapal par al cravatin, al ma mia fat capì che se la Virginia l’andava na qual sera a ca sua, l’avres pudì cambià idea. Sbrodagh d’an spurcaciun!
PIETRO – Spurches d’an nimal! Mia par gninte gh’è nisun cha la pöl vedar.
CARLO – Prova vardà che ghegna ch’al gh’ha.
PIETRO - E su padar l’era pes amö,quel l’era an tacagnina vè. Pensa che dal quarantot quand è pasà i student Tuscan chi scapava da Curtatun dopu la bataglia, chi pudeva gh’ha slungava quèl, igh dava da bevar, ben lü la fat serà i cancei dla curt. Prova pensà, chestu l’era al padar dal siur Aldo. E l’atr’an quant è gni sö l’Oi,al siur Aldo la muvì gnanca an di par iutà chi disgrasià chè restà sensa gnint, th’at ricordat mia cha gh’era anca an šel cha su mia, che tu madar a gh’era gnì i’ušlin i si di ch’la sigava e töt.
CARLO – Am ricordi se,gh’è sta anca la fümana par quindas de a fila. Comunque pupà ades bisogna pütost che anca nuatar as decidoma.
PIETRO - Decidoma cosa?
CARLO - Ma par andà via, par andà in America!
PIETRO – Ancor at gh’è in dla testa ch’la roba le. Ma cuma foma nuatar, talsè me cuma su mes, tu madar, tu surèla, lori ad partar as la sent mia.
CARLO - Ma che vita föm che? Bisogna almen pruvagh no. E’t vest quanti cha part, va via anca Ginin cun töta la su famiglia, Gepè Furlan e atar do famigli dli "Casasi".
PIETRO - Se ma nuatar forsi pudresum tirà avanti, sperandu che li robi li vaga mei, te at sè an brau lavuradur e at vedrè ch’at cati amö ad lavurà, ades in campagna i serca dla gent e . . .
CARLO – Paroli pupà,paroli, ma par magnà bisogna lavurà. Varda cusa agh né dla gent a spas, anca sa som a magiu. Po me ades i ma bèla bulà,e dal lavurà l’è dificil che an qualdun am la daga. E sa cati mia dopu cusa faghi? Vaghi a rubà? Cume Gianni Visentin, chi la pena mes dentar. E pu che nuatar, cusa as resta,cusa lasom? La ca? La téra? Nuatar a gh’om gnint, e alura a gh’u da restà che par fam spacà la schena dai padrun e par vigh gnanca da magnà, u par al nostar guveran ch’al fa li legi sul par i siur. Om mia pruvà anca a fa sciopero, ma dopu è andà töt a remengo .
PIETRO – Carlo,s’at vö partar va pöri, ma me su vèch, malandà e am la senti mia, am rangiarò . . .
CARLO - Ma me a voi andà via par sempar! Par quel cha gh’om d’andà via töti insiem. At vurè mia ch’at lasa che ad parté. ( Chiede permesso di entrare la vicina di casa Maria )
MARIA - Permes?
PIETRO - Avanti Maria, ve dentar.
MARIA – ( Euforica per la lettera ricevuta ) Ma scret me fradel dal Brasil! L’è an pès cha spetavi, e che beli nutisii!
PIETRO – Dabun?
CARLO – ( Alzandosi ) Lešasla Maria cha sentoma anca nuatar.
MARIA - Se se, a su gnida aposta,sentì.
* Cara sorella ti domando se sei ancora del medesimo parere di prima; per venire anche tu ad inpatriarti nell’America. Se mi dai la promessa di venire, con un’altra mia lettera vi farò sapere tutto quello che necessiterà per voi. Se pensate di venire, non venire con timidezza perchè di tutto ciò che dicevano i signori italiani non è vero affatto. Anzi vi posso dire che siamo rimasti stupefatti al vedere la benevolenza che ci vogliono questi Cristiani e molto più  timorati a Iddio che in Italia. In quanto poi che dicevano che vi erano molte bestie feroci io vi posso giurare che non è vero niente affatto.  Dicevano anche che c’erano dei debiti da pagare ma invece abbiamo preso la mancia dal Governo di Fiorini 206. Due giorni si deve lavorare per il Governo ed il
rimanente per la nostra terra con obbligo di 5 anni con lo stipendio di circa 50 Fiorini al mese per il mantenimento. Abbiamo subito comperato le armi ansiosi di andare a caccia del selvaggio, la caccia che abbiamo fatto non sono delle bestie feroci, anzi dei buoni selvaggi volatili. Invece per quello che abbiamo verificato le bestie feroci ci sono li in Italia che ci assorbono tutto il sangue che avevamo nelle vene. Quindi sorella mia e amici vi posso dire che benedisco Iddio grande che mi ha illuminato di portarmi in America. Quindi per mio maggiore interesse appena avrò preso la mia colonia di terra. Ho destinato di comperare un cavallo, un paio di vacche e tre o quattro porci per farmi degli allevamenti. Altro non mi rimane che salutarvi.
* Tratto da una lettera autentica del periodo
CARLO - E’t sentì pupà?! Pensa cume a pudresum sta mei anca nuatar la in America!
PIETRO - Se ma varda che me u sentì anca a di’atri campani, e tanta gent l’è gnida indré parchè ià catà anca la gnint da bel, e i dis cha sa sta pusè mal che in Italia.
MARIA - Me u parlà cun al Cescu e om decis da partar anca nuatar, su mia quand, ma vulom andà via.
CARLO - Ma anca me a voi andà in America Maria, ma in ca mia i völ mia savigan.
MARIA - As faga curagiu Pietro, al mia sentì cusa scriv me fradel?
PIETRO - Eh al su, ma me cun la mè gamba, po mè restà poc da vivar . . . e voi mia mörar in an paes luntan cha su gnanca induva l’è.
CARLO - Ma cusa dit, agh nè ad gent pusè vècia ch’è andà via.
PIETRO - Ma i sarà sta mes mei ad me.
MARIA - Nuatar dman a gh’om ad catas propria par parlan, a gh’è al Bepi cun su surèla, Pierino Malos cun su muier e i su fiöi, al Cesco e tanti atar, sa vulì vegnar anca vuatar.
CARLO - Se, me a vegni, induva av catè?
MARIA - Le ad Gepin, quel cha sta ad banda l’ustaria.
PIETRO - Ma quant a pensè da partar?
MARIA - Agh nè anca dman cha va via, sul che me prema bisogna cha scriva a mè fradel. Dopu vedrò, ades a vaghi a fag vedar la lettra a mè cušina, as vedom.
CARLO - Va ben Maria alura sa vdom dman da Gepin.
MARIA - Se ciau.
PIETRO - Ciau Maria. ( Maria esce dalla stanza e Pietro va ad accendere una piccola candela poi allontanando le mosche ricopre la polenta con un asciughino )
PIETRO - Vè Carlo ch’al Cesco ch’la numinà la Maria èl quel cha sta adré a tu surela?
CARLO - Se Cesco cha sta a li "Canövi".
PIETRO - Ma cusa fal ch’al pütel le?
CARLO - Ades al lavura dal Marches, quel cha g’ha töti chi sit le a li "Crušeti"
PIETRO - Ma alura induva völal andà ch’al gh’ha al su lavura?
CARLO - Ma cuša vöt cha cunta pupà, pensa ch’al dorum in s’an fnel e al gh’ha gnanca famiglia, al fa ben andà via.
PIETRO – Mah, me ‘m par fin chi sia gni töti gni mat.
( Per qualche attimo i due uomini se ne stanno in silenzio,Carlo ha già finito di mangiare subito dopo entrano Virginia e Teresa che tornano dal Rosario )
TERESA - Brrr, gh’è fresculin stasera.
PIETRO - L’è fni prest stasera al rušari.
TERESA – Propria, ma gh’era pran tanta gent.
CARLO - Gh’è na qual nuvità da la piasa?
VIRGINIA - No, al pret la det sul che chi part dman par l’America al ia völ vedar töti par dagh la benedisiun.
CARLO - Che sfors, la benedisiun.
TERESA - Ma Carlo cuša sét dventà insoma? Cuša dit dal nostar pret?
CARLO - Cusa vöt cha diga, dal de al prega cui puvret e la sera al va a fa filos cun i siur.
TERESA - Ma sta mia di acsé Carlo, sta mia cha th’am dè an dispiašer.
CARLO - Quant a gh’è sta i scioperi cusa dševal? Da mia fa sciopero, cha gh’era da lavurà, da mia fa dal mal al padrun, parchè sul di puvret l’èra al regno di Cieli.
TERESA - El gh’eva rašun!
VIRGINIA - Se, al nostar l’è an bun pret e al fa dal ben a töti.
CARLO – Se, vures vedal lu in dli nostri cundisiun, se li su paroli li restares queli.
PIETRO – Lü Carlo al ià cunos ben li cundisiun di puvret,e an na iutà tanti, questu a pos dital me.
CARLO - Ben ma comunque par me ch’la vita che lè dre fni.
TERESA - Parchè?
CARLO - Parchè . . . me a voi andà in America!
TERESA - Ma no Carlo! Parchè? Ades at gh’è al tu lavurà,at vedrè cha rivarom anca a sta mei e sa m’ascultavu pudevum tegnar i cavaler.
CARLO . I cavaler par du ani i sè andà da mal e om butà chi poghi bèsi cha pudevum druvà a n’atra manera. Quindi in si cavaler l’è mei ch’ag foma sö an bèl crušun. E pu bisogna ch’av diga . . . che al lavurà a gh’lu pö.
TERESA - Ma Diu! Signur! Anca chesta!
VIRGINIA - Ma parchè!?
TERESA - (Piangendo) E ades cuša fom? Andarom a la ruvina!
VIRGINIA - Sta mia sigà mama, at vedrè che al Signur as iutarà, bisogna vig an pö da speransa.
CARLO - Eh, as fa prest a dil, ma ascultem me, bisogna andà in America. La, la sarà töta n’atra vita, prema è gni la Maria e la sa leši la lettra da su fradel,al dis ch’al ringrasia al Signur ch’al la fat andà in America, dmandag al pupà sl’è mia vera.
PIETRO - L’è vera,l’è vera. ( Alzandosi a fatica aiutato da un bastone ) Ma te Carlo ch’at vuresi andà via, ma cuma foma a savì verament cusa catom in America, sarà po cuma dis al fradel ad la Maria? Inveci che töti gh’è ciapà ch’la smania che ad partar, duvresum lutà insiem par sta che e vigh na vita diversa, mia cume quela cha foma ades,cume dli besti.
CARLO – Ma a th’l’è det anca te pupà ch’as pöl mia fag gnint. Ma cusa è cuntà töti chi scioperi ch’è sta fat, dal gran cašin e po pian pian töt è riturnà cume prema, e i padrun iè la chi red a li nostri spali. Ma cusa credat che me gabia piašer andà via, lasà al nostra paes, i parent, i’amich,ma ades cume ades a gh’è atar da fa.
VIRGINIA - Però u sentì cha gh’è quaranta de ad vias, e par ‘l pupà e la mama iè tanti.
TERESA - Se, ma ades culgomas,anche te Carlo at sarè strac, lasom pasà na not, dman decidarom.
CARLO - At gh’è rašun mama.
VIRGINIA - Chisà che al Signur al posa iutas, e fas fa la strada giösta.
( Piano piano tutti si apprestano a coricarsi in specie di brande distese a terra)
CARLO - Sèt che sul dal nostra paes l’an pasà nè andà via quasi n’utantina, te pupà ch’at di par al vias, varda che andà via anca al vech Pedrasol ch’al gh’eva püsè d’utant ani, ben l’è rivà anca lü e a lè amö in vita.
PIETRO - Ma me cun ch’la gamba che ad la strada an faghi mia tanta.
VIRGINIA - Pupà ma varda che in sla nav a gh’è mia da caminà.
PIETRO - L’è vera, ma fa quaranta de in snà nav, i dis ch’iè töti mücià cumè ad li besti e cun pöc da magnà.
CARLO - Parchè che agh’n’om tant dal magnà, pulenta, pulenta e pulenta! La nostra unica speransa l’è l’America, la al lavurà al gh’è e al magnà as mancarà mia, ansi as pudrà anca metar via quèl.
VIRGINIA - Anca metar via quèl? Ma l’è impusibul!
TERESA - Tanti i dis cha gh’è a dli furesti grosi cun tanti bröti besti.
CARLO - Ma no, prema tu det che gni la Maria, e su fradel al dis che ad li besti feroci agh nè mia, pütost al dis che li besti feroci iè i padrun che in Italia.
PIETRO - Su fradel l’è quasi tri ani ch’l’è andà via.
TERESA - Am ricordi quand l’è partì, lü e su muier e i dü pütlet, cume i sigava töti.
CARLO - Lor ‘s pöl di che in America ià catà veramente la furtuna.

PIETRO - I gh’eva gnanca na ca induva sta, almen nuatar a gh’lom e al padrun al pöl mia mandas via anca se te ‘t perdi al lavurà, th’at ricordi mia ch’om firmà ch’la carta che in ch’la camara che pudrom stagh fin cha vulom.

CARLO - Se, vardarom cume la sarà pupà. ( A questo punto prima di coricarsi intingono le dita nell’acquasantiera santa,si fanno il segno di croce e Pietro introduce le preghiere che fanno inginocchiati )
PIETRO - Signur Santissim fa quèl par la nostra famiglia,fa cha pudoma andà d’acordi. Fa cha pudoma vigh ad lavurà e al pan ch’as sèruv. Perdunas dal mal ch’om fat e anca a dli paroli che dli volti dišom, e at ringrasiom da töt quel ch’at fè par nuatar. ( Poi tutti ) Ave, Maria, gratia plena, Dominus tecum; benedicta tu in
muliéribus, et benedictus fructus ventris tui, Jesus. Sancta Maria Mater Dei, ora pro nobis peccatoribus, nunc et
in hora mortis nostrae. Amen Gloria Patri et Filio et Spiritui Sancto: sicut erat in principio, et
nunc et semper, et in saécula saeculorum Amen. ( Si fanno il segno della croce, quindi tutti si coricano )
( Inizia musica molto bassa )
TERESA - Ma parchè al siur Aldo gh’al pö da dat da lavurà, al sa cha gh’om bisogn par pudì vivar . . .
CARLO - Sta mia pö pensagh mama, dormi
VIRGINIA - In Paradis ad sicur agh va mia.
CARLO - Nuatar se a gh’andarom, parchè in inferan agh soma ades.
TERESA - Sta mia di acsé, at vedré che al Signur as iutarà e rivarà i de cha pudroma sta mei . . . iera sempar li paroli cha dseva anca me madar puvreta. ( Si sente il canto di un usignolo ).
PIETRO - Sentì, al rusgnöl anca stasera l’è gni a cantà.
VIRGINIA - E cume al canta ben.
TERESA - Forsi al vegn a sifulà par fas dismengà i nostar dispiašer.
CARLO - E ‘l sifüla par töti, sensa fa diferensi tra siur e puvret.
PIETRO - L’è vera, chestu anca s’al pöl parì poch l’è an ben ch’as manda al Signor.
VIRGINIA – Dabun pupà?
PIETRO – E chi pöl di al contrari?
VIRGINIA - Mama ades at pö smursà la candela.
TERESA – Se la smorsi, anca parchè l’è quasi fnida.
( Teresa spegne la candela e dalla finestra entra la luce della luna. La musica che era appena udibile in sottofondo si alza. Questa scena dura circa 30 secondi poi si sente il rintocco delle campane che indicano la mezzanotte. Subito dopo improvvisamente si sente bussare forte alla porta e chiamare.
GINO - Carlo! Carlo smesiat?! ( Tutti all’interno si svegliano spaventati. )
CARLO - Chi gh’è!?
TERESA - Cus’è suces?
VIRGINIA – Che squai!
PIETRO – Va a vedar Carlo.
GINO - Carlo, su al Gino. 
CARLO - A vegni Gino. (Alzandosi va ad aprire alla porta)
CARLO – Cusa gh’è Gino?
GINO - Ve via cun me dai!
CARLO - Parchè!? Ma induva gh’è d’andà?
GINO - Su gnì a savì che stamatina i cumincia a tö dla gent a lavurà in sl’aršan ad Po, dai va a tö la cariöla e al badél ch’andom!
CARLO – Ma che urè ades?
TERESA – E’ pena sunà li mešanot,u gnamò serà och.
GINO – Andom andom!
CARLO - Ma subit! A st’ura?
GINO - Se, parchè cun töta la gent ch’ag sarà s’at rivi tardi it tös mia.
PIETRO - Vag Carlo l’è n’ucasiun da mia perdar, la cariöla e al badil iè söta al portach.
CARLO - Va ben a vegni.
TERESA - Ma a gh’hu gnint da dat adré Carlo.
CARLO - (Mentre si veste velocemente) Sta mia preocupat, at vedrè ch’am rangi, l’impurtant l’è ciapà al lavurà.
GINO – Dai fa prest.
TERESA – Tö sö al capel,cha th’a staga mia in sücun töta la giurnada.
CARLO – Va ben mama, Gino su prunt, andom, ciau nè.
TERESA – Ciau Carlo e sta atenti
PIETRO - Am racumandi la cariöla l’è töt quel cha gh’om.
CARLO - Se pupà, ciao.
VIRGINIA – Ciau Carlo. ( Tutti lo salutano mentre lui esce. )
VIRGINIA - Chisà chi la töga.
TERESA - Sperom ben, agh n’om tant bisogn.
PIETRO – A gh’è da sperà chi riva in temp, parchè sinò i fa an vias par gninte.
( Tutti e tre tornano a dormire e nella stanza ritorna il silenzio, mentre si sente la musica degli scariolanti con il rumore delle carriole che passano. Poi il rumore svanisce lasciando solo una musica molto bassa. )
 
FINE PRIMO ATTO
  
 
SECONDO ATTO
( La scena si apre con Virginia che seduta sta sgranando dei piselli, poi entra senza bussare il padrone, il signor Aldo )
VIRGINIA - (Alzandosi dalla sedia) Siur padrun! Buongiorno.
ALDO - Buongiorno Virginia.
VIRGINIA - A gh’eval bisogn? . . . parchè me madar e me padar i gh’è mia e me fradel . . .
ALDO – Al so, e tu fradel l’è partì stanot par al Po. Pensà ch’al pudres lavurà ancor da me.
VIRGINIA - Ma me fradel la det che lu al lavurà gh’la da pö.
ALDO - Disevi ch’al pudres lavorà da me, sul se . . . ( Avvicinandosi a Virginia e prendendola per una mano ) magari te th’a stesi an po cun me. . .
VIRGINIA - Ma . . . me a capesi mia siur Aldo?
ALDO – Come at capesi mia! ( Tirandola verso di se, cercando di baciarla. Virginia fa un urlo di spavento. )
VIRGINIA - Ahh!! Ma cusa fal!? Am fa mal! (Cercando di divincolarsi da Aldo).
ALDO - E sta ferma! S’at vö mia ch’av manda via da ch’la ca che!
VIRGINIA - Ma . . . Ma parchè? Cusa om fat da mal?
ALDO . Gninte, sul che te ad duvresi esar an po püsè brava cun me.
VIRGINIA – Ma no siur Aldo,cusa völal fa?
CARLO – Tasi! ( In questo momento entra Carlo mentre Aldo vicino a Virginia cerca di abbracciarla e baciarla )
CARLO - Cusa fal che lu?!
ALDO - ( Scostandosi da Virginia ) Ma gninte, ansi sevi propria dre andà via.
CARLO - L’è mei ch’al vaga via! Ma chi credal d’incantà! E a staga a la larga da mè surela s’al völ mia ciapà an qual slavaciun!
ALDO - Ma cume th’at permetat da parlà acse al tu padrun?
CARLO - Lü l’è mia pö al me padrun!
VIRGINIA - ( Avvicinandosi al fratello ) Taši Carlo.
CARLO - E ades föra d'ad che!!!
ALDO – Ch’la camara che at ricordi ch’le mia.
CARLO - Se ma nuatar püdoma stag fin cha vuloma, as ricordal mia ch’al sa firmà anca na carta.
ALDO - Se l’è vera u firmà na carta,ma ades induv’èla sta carta?
CARLO - Ma . . . l’eva det ch’al la tegneva lü par mia ch’l’andes persa.
ALDO - E te credat che me faga valì ch’la carta le? Povero illuso!
CARLO – Certu,parchè lü l’è an disunest,e s’al völ propria cha gh’al diga dla su camara som mia cuša fasan,parchè tant nuatar andom in America.
ALDO - Ah se, alura buon viaggio par l’America. ( Uscendo )
CARLO - ( Chiudendo con violenza la porta ) E lü al vaga a l’inferan!!! ( Carlo si appoggia di schiena alla porta molto teso, mentre la sorella lo guarda molto preoccupata e singhiozzante )
CARLO – Th’al fat quèl ad mal?
VIRGINIA - No, par furtuna ch’at sè rivà, l’è capità che a l’impruvisa, ma te cume mai at se ša gni a ca?
CARLO - ( Togliendosi dalla porta ) Parchè i ma mia tolt la a lavurà.
VIRGINIA – I th’a mia tolt?
CARLO – No,töta na strada piena ad poci ch’u fat par gninte . . . e alura u decis, incö partom!
VIRGINIA - Incö! Come incö!? Ma . . .
CARLO - Dai cumincia a binà la roba cha gh’om cha fom patini, i’ultimi!
VIRGINIA - Ma al pupà e la mama i la sa mia, e ‘ch sarà da fa li carti par andà via.
CARLO – Gh’hu ša pensà Virginia ,e at vedrè che anca ‘l pupà e la mama as cunvinsarà, dai ades cha bisogna movas.
VIRGINIA - Va ben ma . . . Francesco . . .
CARLO - Al Cesco lu vest prema, e al ma det che sa partom nuatar al part anca lu, dai che a li do as part cun töti ch’iatar.
VIRGINIA – Ma at se prest.
CARLO - Par quel ch’at dighi da fa a la svelta no.
VIRGINIA – Chisà al pupà e la mama ades cusa i dirà? Ti farè sta mal.
CARLO – Tasi! Ades tasi! Cha vöi pö sentar paroli,ades vöi sul di fat.
( I due iniziano a raccogliere le poche cose che hanno. Poco dopo entrano i genitori. )
PIETRO - Ma Carlo sa’t sè che?!
TERESA - Ma Diu cus’è suces!?
CARLO - E’ suces che al lavurà lu mia ciapà, a som rivà cha gh’era ša na möcia ad gent, da töti li bandi,da Reggio, da Cremuna, da Parma, a gh’era an mester.
PIETRO - Am pareva at savil, al sares sta trop bel, ma te Carlo sta mia fatan na culpa.
TERESA - U pregà tant stanot, ma . . . ben,e ades cuša si dre a fa?
CARLO - Pupà, mama, bisogna che ades m’ascultega, fèm ch’al piašer che, parchè gh’an va dal nostar futuro, incö . . . incö partom par l’America.
TERESA - Ma no Carlo! Cusa vöt fa!
PIETRO - Subit!? Incö par l’America!? Ma te at sé gni mat!
CARLO - Se, bisogna, l’è la nostra unica speransa.
TERESA - Ma at se in si dü pe? Dal det al fat? Ma cuma as fa?
PIETRO - Te th’am vö fa mörar prema dal temp.
CARLO - Pupà l’è chestu al mument, che par nuatar a gh’è pö post, e pö a sèt che prema quand a su gni in ca che a gh’era al siur Aldo.
PIETRO - Al siur Aldo? Che da nuatar?
TERESA - Ma cuša èl gni a fa?
CARLO - Dmandagal a la Virginia cuša al vuleva.
VIRGINIA - Se . . . l’è gni in ca, e al ma ciapà par na man e al vuleva . . .
PIETRO - Basta! U ša capì. Delinquent! ( Mostrando il pugno )
TERESA - E sensa vargogna!
PIETRO - Carlo at gh’è rašun, andom! L’America a ch’al puntu che l’è la nostra unica speransa.
CARLO - Grasie pupà, am fa piašer che finalmente th’at sia cunvint, dai muvomas!
TERESA - Ma agh völ mia li carti dal cumun par partar.
CARLO – Li carti iù ša fati, po in dal turnà indrè stamatina, u catà an mè amic ad San Michel ch’al ma det che na famiglia dal su paes cha gh’eva d’andà via,ià rinuncià, e alura a gh’andom nuatar al su post.
VIRGINIA - Ma farom la roba giösta?
TERESA - Sul al Signur al sa sa fom giöst. ( Tutti si danno da fare per raccogliere le cose da portare )
CARLO - E la tavula? Li scragni?
PIETRO - A gh’la lasarom a la Fernanda.
TERESA - Ma se puvreta, da quand l’è restada vedva i gh’ha purtà via töt.
CARLO - Sèt ch’u gnanc pensà sa gh’om i besi asè par partar?
PIETRO - Cun quei cha th’è ciapà ier e ch’al po cha gh’om via duvresum fa ura.
( In questo momento entra il parroco Don Michele chiedendo permesso )
PARROCO - Permesso, pos vegnar dentar?
TERESA - Don Michele, ma che surpresa.
PARROCO - Buongiorno. ( Tutti lo salutano )
PIETRO - A s'al cha partoma anca nuatar par l’America.
PARROCO - Lu savì, è apunto par questo cha su che, par dav la benedisiun.
TERESA - La benedisiun, ma grasie.
VIRGINIA - Agh n’om ad bisogn.
PARROCO – Am dispias che anca vuatar andèga via, la gent la gh’ha in dla testa sul l’America, a gh’è di paes intregh ch’as vöda, in fond bastares an pö ad pasiensa e sperà che li robi li posa andà mèi.
CARLO - La pasiensa l’è finita Don Michele.
PARROCO - La vita l’è dura par töti caru Carlo.
CARLO - Me am par che la vita la sia dura sempar par quei,e se la gent la va via, la va mia a fa na scampagnada, ma la va par liberas ad la miseria e da di padrun sensa cör.
PARROCO - Forsi Carlo ad frequenti tropi personi che inveci ad pensà a lavurà i pensa sul a lamentas e fa di disastar. I padrun iè necesari, ià studià par aministrà ben li tèri,li proprietà,in modo che dopu chestu al purtarà benesar a töti.
CARLO – Al varda che cuntà a dli foli l’è an cunt, ma vedar la realtà l’è ben atar. Ià studià forsi par pudì ciavà mei i puvret, quei inveci i pöl mia studià e i resta töti a d’ignurant par töta la vita, e questo ai siur agh fa comud.
PARROCO – Sta mia parlà adse davanti a me caro Carlo,parchè basta vardà anca in dli parochii che d’avsin, induva a gh’è di pret cha fa scöla ai pütlet e sensa fa pagà gninte
CARLO – Ma se, comunque al varda Don Michele . . . e pü lè mei cha taša.
PIETRO - Se Carlo, lè mei anca parchè al pret lè gni par daš la benedisiun,mia par fa dli discusiun.
PARROCO - Infati, me vöi mia certu fa dli discusiun, l’è sul cha vedi tanti famiglie dla mè parochia cha va via, e cha turna pö indre.
CARLO - Dispias anca a nuatar andà via, ma chesta urmai lè l’unica strada cha pudöm ciapà.
PARROCO - Che la misericordia di Dio vi possa accompagnare. ( Tutti si inginocchiano,i due uomini si tolgono il cappello e a capo chino ascoltano il Parroco che da a loro la benedizione. Poi si fanno il segno della Croce e si alzano )
PARROCO - Ciapè, che gh’è dli preghieri cha pudrì di quant vulì, sperando cli posa esav d’aiöt e pudiga sta sempar višin al Signor. ( Pietro prende il biglietto )
PIETRO - Grasie Don Michele, grasie da töt,e la nostra fede, as preoccupa mia, quela l’abandunaroma mai.
TERESA - Grasie, e al diga na preghiera par töti nuatar.
PARROCO – Sicurament, ades bisogna cha vaga, vedi cha si dre parciav, as vedom dopu in piasa.
TERESA - Va ben Don Michele, as vedom pusè tardi. ( Il parroco esce salutato da tutti )
TERESA - Ma Carlo cusa th’è saltà in ment da rispondag al pret?
VIRGINIA - In fond lè gni sul par das la benedisiun.
CARLO - Tè sentì cusa al ma det, vöt cha tasa.
PIETRO - Dai ades lasè le, cha gh’om mia tant temp.
CARLO - L’è vera.
VIRGINIA - Chestu al tulom sö? ( Prendendo il secchio )
PIETRO - Se, quel al lasom mia che.
TERESA – Cla roba che la metom che cha fom n’atar fagot.
CARLO - A li do a gh’è da catas in piasa "Sigulina", i ma det cha saroma in na quindsina.
TERESA - E dopu?
CARLO - Dopu s’inviom par Mantua e stasera a li ot as ciapa al trenu par Genuva e dman s’imbarcom.
PIETRO - Töti chi de in meša al mar . . .
VIRGINIA - L’è quel che me an preocupa.
CARLO - I pasarà, i pasarà,st’è mia pensagh ades. ( In questo momento entra la vicina Maria )
MARIA – Permes?
TERESA – Vè dentar Maria.
MARIA – Ma u sentì ch’an dè via! Ma atsé a l’impruvisa?
TERESA - Ma se Maria cara, andom proria via dabun.
VIRGINIA – A gh’om mia scelta.
MARIA - Ma sa spetavu pudevum andà via insiem, al sevi mia cha gh’evo intensiun da partar subit, e n’evum parlà anca ier.
CARLO – Li robi li sé cambiadi talment d’imprescia Maria. Pudom pö spetà.
MARIA - Ma anca te Pietro?
PIETRO – Se anca me, d’altronde cusa vöt ch’agh faga, sarà quel cha sarà, ma chesta l’è l’unica roba cha sè restà da fa, anca se me . . . vures tant restà in dal me paes, induva su nasì, ma se al destin am porta via d'ad che, mes cume su mes, l’è anca parchè vures che i me pütei i posa vigh quel davanti, an domani, sensa mišeri e sensa umiliasiun.
MARIA - Ma alura as vedom pö?
TERESA - Al su mia Maria, chi’èl cha pöl savil.
MARIA - Alura av salöt. ( E abbraccia Teresa )
MARIA - Tanti auguri Teresa.
TERESA - Grasie Maria, anca te ch’at posa partar e vigh furtuna cume tu fradel.
MARIA - E chisà cha pudoma catas ancora.
TERESA - Se,se Maria.
MARIA - Ciao Pietro. ( Abbracciandolo )
PIETRO - Ciao Maria, salötum al tu om,a gh’om gnanca al temp da vedas.
MARIA - Apena al vegn a ca Pietro v’al salöti. ( Poi si avvicina ai due figli abbracciandoli )
MARIA - Ciau pütei . . . (Singhiozzante).
VIRGINIA - Ciau Maria.
CARLO - Sta mia sigà Maria, chesto al fom cun la speransa da pudì fa na vita diversa,da pudì sta mei, töta la nostra buna vuluntà l’è mia stada bastansa par cuntinuà na vita dal genar..
MARIA - Pütei cari, vu vest a nasar, cresar,vu fat šugà tanti volti le in dla curt . . . e sa pensi che aš vedrom pö.
VIRGINIA - Ma chestu al som mia Maria, comunque nuatar agh gh’avrom sempar in dla ment.
MARIA - Grasie cari, töti li seri dirò n’Ave Maria par vuatar..
TERESA - Anca nuatar Maria pensarom a te e insiem pregarom.
MARIA - Grasie, grasie, ciau ciau e stè san. ( Ed esce piangendo, con un attimo di commozione da parte di tutti,fermandosi pensierosi )
CARLO – Forsa, gh’om bèla töt ch’andom?
TERESA - Va ben,chestu al meti dentar in dal cavagnin.
VIRGINIA – Chesta la togh sö me.
CARLO - Al rèst al tögh sö me, te pupà at porti gnint nè?
PIETRO - Ma a pudevi tö sö quèl anca me.
TERESA - Ma Pietro, al vias al sarà lung, e la gamba lè mei ch’at th’la sforsa mia.
CARLO - Alura . . . andom?
VIRGINIA - Se andom.
PIETRO - Andè andè, che ades a vegni anca me.
( I tre escono lentamente guardando per l’ultima volta la stanza, mentre Pietro rimane solo)
- Musica che parte in sottofondo -  Con Pietro che si aggira lentamente appoggiandosi sempre con il suo bastone nella stanza, guardandosi intorno, posa una mano su una parete accarezzandola , poi improvvisamente si sente il canto dell’usignolo
PIETRO - L’ušlin! ( Avvicinandosi alla finestra ) Ma a st’ura?
Se’t gni che a salutas? Se parchè caru al me rusgnöl nuatar ades partom,andom via par sempar. E la sera sentiròm po al tu bèl sifulin. Prest in ch’la camara che magari agh gnarà atra gent, atar disperà cume nuatar, e te at gnarè ancor la sera che a sifulà. Senša savil par n’atim at mandi via i penser bröt, e at porti an brišin ad ben. Sifula, sifula ancor par töti sensa fa diferensi. Chisà che an dè i’om i posa imparà quel anca da te. . . ( Dall’esterno si sente la voce di Carlo )
CARLO - Pupà,andom!
PIETRO – A vegni, a vegni ( Pietro esce con la musica che si alza )
Voce del narratore.
Questa vicenda è ambientata nel maggio del 1887 in un piccolo paese mantovano nei pressi del fiume Oglio. Le condizioni vissute dalla maggior parte delle famiglie mantovane erano veramente drammatiche. In un periodo storico in cui con la miseria che c’era in Italia, i governanti di allora sognavano trionfi e conquiste in Africa.
L’emigrazione era diventata una preoccupante valvola di sfogo,la smania di emigrare prendeva tutti, eccitati dalle
promesse fatte partivano vecchi, bambini piccoli,donne incinte. Solo in quell’anno dal mantovano emigrarono più di 5000 persone, delle quali la maggior parte in Brasile, altri sceglievano altre nazioni americane come l’Argentina, il Costarica e gli Stati Uniti.
 
FINE
 
 
 Print     
Home:Chi sono:Testi teatro:Eventi:Produzioni video:Didattica
Copyright (c) 2008 Terms Of Use Privacy Statement